Hungaroring: zbudowany za żelazną kurtyną, odbudowany na 40. urodziny

Na posterunkach sędziowskich stały bele słomy, a o przebiegu wyścigu sędziowie dowiadywali się z radia tranzystorowego Szokol. Tak pierwsze Grand Prix Węgier w sierpniu 1986 roku zapamiętał Péter Faluvégi, dziś dyrektor wyścigu, wtedy sędzia na posterunku numer pięć. Czterdzieści lat później na tym samym torze stoi nowy budynek z 36 boksami dla zespołów, kryta trybuna na 10 000 widzów i dwa tunele pod prostą startową, a zakręty dostały nazwiska kierowców. Między tymi dwoma obrazami mieści się historia jedynego toru Formuły 1 zbudowanego za żelazną kurtyną.

Lokalizacja	Mogyoród, komitat Pest, ok. 20 km na północny wschód od Budapesztu, przy autostradzie M3
Typ	stały tor wyścigowy, licencja FIA stopnia 1
Długość	4,381 km w konfiguracji obowiązującej od 2003 roku
Dawne konfiguracje	4,014 km (1986–1988); 3,975 km (1989–2002)
Otwarcie	1986 r. (wyścig pamięci Jánosa Drapála); pierwsze GP Węgier F1 10 sierpnia 1986 r.
Najszybsze okrążenie wyścigowe	Lewis Hamilton, Mercedes F1 W11, 1:16,627, GP Węgier 2020
Właściciel i operator	Hungaroring Sport Zrt. (od 1995 r.)
Najważniejsze imprezy	Grand Prix Węgier F1 (nieprzerwanie od 1986 r., umowa do 2032 r.), FIA WTCR, European Le Mans Series, ME ciężarówek
Status	czynny; przebudowa infrastruktury zakończona w kwietniu 2026 r.

Rohonyi, Ecclestone i dolina pod Mogyoródem

Wyścigi na Węgrzech nie zaczęły się od Formuły 1. Już w latach 30. ścigano się na ulicznym torze w budapeszteńskim parku Népliget, gdzie w 1936 roku Grand Prix Budapesztu wygrał Tazio Nuvolari w Alfie Romeo. Po wojnie zawody przeniosły się na improwizowaną trasę na lotnisku Ferihegy, a potem znów do Népliget, gdzie jeżdżono do lat 70.

W połowie lat 80. Bernie Ecclestone uznał, że Formuła 1 musi wejść za żelazną kurtynę. W jego planach był najpierw Związek Radziecki, przede wszystkim Moskwa, potem Chiny i Jugosławia. Za radą przyjaciela węgierskiego pochodzenia, Tamása Rohonyiego, zwrócił uwagę na Budapeszt. Węgierskie władze chciały przez wyścigi promować turystykę i wizerunek kraju, a pierwszym pomysłem był uliczny wyścig w stylu Monako na trasie w Népliget. Ten wariant odrzucono na rzecz stałego obiektu.

Teren znaleziono pod Mogyoródem, około 20 km na północny wschód od stolicy, tuż przy autostradzie. Leżał w naturalnej niecce, dzięki czemu z niemal każdego miejsca widać większość toru. Umowę podpisano 10 września 1985 roku, prace ruszyły 1 października, a w 1986 roku tor otwarto wyścigiem pamięci Jánosa Drapála, czterokrotnego zwycięzcy motocyklowych Grand Prix, który rok wcześniej zginął w wyścigu w Czechosłowacji. Nie obyło się bez improwizacji: w trakcie robót natrafiono na podziemne źródło i planowany przebieg trzeba było ominąć serią ciasnych esów, które wyraźnie wydłużyły okrążenie.

Pierwsze Grand Prix Węgier odbyło się 10 sierpnia 1986 roku. Wygrał Nelson Piquet w Williamsie-Hondzie przed rodakiem Ayrtonem Senną w Lotusie-Renault i Nigelem Mansellem w drugim Williamsie. Na wyścig ściągnęły tłumy widzów z krajów bloku wschodniego, Niemiec i Austrii. Sam wyścig przeszedł do historii toru za sprawą manewru Piqueta na Sennie w pierwszym zakręcie, wykonanego w kontrolowanym poślizgu; w 2026 roku operator nazwał ten zakręt jego nazwiskiem.

Kurz, esy i przeróbki

Impreza była sukcesem, tor mniej. Kierowcy narzekali na ciasny, kręty układ i śliską nawierzchnię: obiekt przez większość roku stał nieużywany, a kształt niecki sprawiał, że kurz był stałym problemem. Jedni lubili tu jeździć, inni nie znosili, ale wszyscy zgadzali się, że wyprzedzanie jest niemal niemożliwe. Sam operator przyznaje: „nasz tor jest zakurzony, nasz wyścig gorący”, a dla kierowców to jedna z najtrudniejszych prób sezonu.

Mansell dwukrotnie zaprzeczył tej opinii, choć za pierwszym razem na własną niekorzyść. W 1987 roku prowadził z dużą przewagą, gdy pięć okrążeń przed metą odkręciła mu się nakrętka prawego tylnego koła, co telewizja uchwyciła w zbliżeniu; musiał zaparkować na trawie. Dwa lata później wystartował Ferrari z dwunastego pola. Wyprzedzał rywala za rywalem, aż został drugi za Senną, a gdy Brazylijczyk zawahał się przy dublowaniu, Mansell wykorzystał to na dojeździe do czwartego zakrętu i wygrał. W 1992 roku właśnie tu świętował tytuł mistrza świata.

Tor przebudowano dwukrotnie. W 1989 roku, gdy problem źródła został wreszcie rozwiązany, wycięto niezgrabne esy za padokiem, w oficjalnej nomenklaturze „trzecią szykanę”. Przed sezonem 2003 wydłużono prostą startową i zmieniono zakręty pierwszy, dwunasty i czternasty; nowy, ciaśniejszy pierwszy zakręt dał nieco więcej miejsca do wyprzedzania. Długość okrążenia zmieniała się z 4014 m przez 3975 m do 4381 m, na których jeździ się od 2003 roku. Zimą 2015/2016 wymieniono wierzchnią warstwę asfaltu na całym obwodzie, na głębokość od trzech do pięciu centymetrów, a przy okazji zmieniono krawężniki w zakrętach 4 i 11 z myślą o wyścigach motocyklowych.

Do tego katalogu przeróbek dochodzi historia własności. Tor zbudowała spółka Formula 1 Gazdasági Társaság, której szef przez pierwsze pięć lat sprawował prawa zarządcze. Koniec tego cyklu zbiegł się z transformacją ustrojową i, żeby przetrwać kłopoty finansowe, obiekt wydzierżawiono na pięć lat Ecclestone'owi, który w zamian zobowiązał się do organizacji pięciu kolejnych wyścigów. Układ nie sprawdził się dla żadnej ze stron. W 1994 roku ruszyły negocjacje między Ecclestone'em a Jánosem Berényim, prezesem Hungaroring Sport Zrt., i od 1995 roku to ta spółka wykonuje prawa właścicielskie.

Pierwsze zwycięstwa i węgierski debiut

Hungaroring stał się torem pierwszych zwycięstw: Damona Hilla (1993), Fernanda Alonsa (2003), Jensona Buttona (2006), Heikkiego Kovalainena (2008), Estebana Ocona (2021) i Oscara Piastriego (2024). Michael Schumacher zapewnił sobie tu czwarty tytuł w 2001 roku, a łącznie wygrał cztery razy. Rekordzistą jest Lewis Hamilton z ośmioma zwycięstwami i dziewięcioma pole position. Sebastian Vettel potrzebował dziewięciu lat, żeby wygrać po raz pierwszy, w 2015 roku; powtórzył to w 2017.

W 1997 roku Hill stracił zwycięstwo na ostatnim okrążeniu z powodu awarii, co węgierska publiczność zapamiętała w haśle „Gdzie się podział Damon Hill?!”; z kolei 1995 rok i wyścig Jeana Alesiego sprawiły, że zakręt 11 kibice i węgierskie środowisko motorsportowe od lat nazywali zakrętem Alesiego, zanim w 2026 roku nazwa stała się oficjalna.

Węgierski wątek jest krótki, ale dla obiektu ważny. Pierwszym Węgrem za kierownicą samochodu Formuły 1 na tym torze był Csaba Kesjár, który w 1987 roku testował tu Zakspeeda; później zginął w wypadku wyścigowym. W 2003 roku Zsolt Baumgartner zadebiutował w Grand Prix Węgier w Jordanie po wypadku i kontuzji Ralpha Firmana, a w następnym roku przejechał pełny sezon w Minardi. Operator nazywa go pierwszym i wciąż jedynym węgierskim kierowcą Formuły 1.

Dla polskich kibiców Hungaroring to tor jeszcze jednego debiutu. W sierpniu 2006 roku Robert Kubica, dotąd kierowca testowy BMW Sauber, zastąpił w Grand Prix Węgier Jacques'a Villeneuve'a, który po wypadku w Grand Prix Niemiec nie mógł wystartować; zespół zapowiadał go jako pierwszego Polaka w historii wyścigów o Grand Prix Formuły 1. Kubica dojechał do mety siódmy, ale przy kontroli technicznej po wyścigu jego samochód okazał się o dwa kilogramy za lekki, więc został zdyskwalifikowany i stracił dwa punkty mistrzostw świata. Dyrektor techniczny zespołu Willy Rampf tłumaczył, że opony przejściowe w aucie Kubicy pracowały przez 51 okrążeń i zużyły się bardziej, niż zakładano. Ten sam wyścig przyniósł pierwsze zwycięstwo Jensonowi Buttonowi.

Grand Prix Węgier, jak podkreśla operator, nigdy nie było zagrożone. W 2002 roku dostało nagrodę dla wyścigu roku na gali federacji, a transmisja z rozegranego bez publiczności wyścigu w 2020 roku była najchętniej oglądaną w sezonie. Po Monzy jest to drugi tor, który nieprzerwanie figuruje w kalendarzu mistrzostw świata.

Najmniejszy padok w mistrzostwach

Latem 2023 roku umowę na organizację wyścigu przedłużono o pięć lat, do 2032 roku. Wcześniejszy kontrakt sięgał 2027 roku. Warunkiem przedłużenia była modernizacja obiektu. Gergely Gulyás, minister kierujący Kancelarią Premiera, mówił w lutym 2024 roku, że decyzja rządu zapadła w kwietniu 2023 roku, po niej rozpisano przetarg, a pod koniec roku ruszyły prace.

„W węgierskiej historii sportu ostatnich dziesięcioleci Hungaroring odegrał wielką rolę; jeśli ktoś spojrzy wstecz na lata wokół zmiany ustroju, to obok Coca-Coli, McDonald's i paszportu światowego właśnie Hungaroring oznaczał otwarcie i powiew wolności.”

Zsolt Gyulay, prezes Hungaroring Sport Zrt., dwukrotny mistrz olimpijski, tłumaczył potrzebę inwestycji prosto: Hungaroring miał najmniejszy padok w całych mistrzostwach, taki, że ledwo mieściły się w nim motorhomy zespołów, a współczesny weekend Formuły 1 to czterodniowy festiwal, do którego tory muszą się dostosować. Program rozpoczęty w 2022 roku, którego pierwszym etapem był nowy główny wjazd, centrum operacyjne i kawiarnia, przeszedł w drugi, znacznie większy.

Konsorcjum Market Építő Zrt. i Bayer Construct Zrt. przejęło plac budowy 18 grudnia 2023 roku i przez święta wyburzyło pięć tysięcy metrów sześciennych zabudowań, żeby zacząć palowanie. Wywiercono 1500 pali o łącznej długości 22,5 km. Do Grand Prix 2024 poszerzono padok do 8000 m², zbudowano dwa tunele pod prostą startową i 450 m murów oporowych za trybuną; przez plac przewinęło się 1500 osób, a w szczycie pracowano całą dobę. Prosta startowa była w dwóch miejscach przecięta, a tor odzyskiwał plac na sześćdziesiąt dni przed wyścigiem i oddawał go dziesięć dni po nim.

Najtrudniejszy był etap drugi: zniknięcie kompletnego budynku o długości 280 m i postawienie nowego w dziesięć i pół miesiąca tak, żeby boksy dało się normalnie używać podczas Grand Prix 2025. Zoltán Juhász, dyrektor techniczny Market Építő, porównywał to zadanie do walki o zwycięstwo w wyścigu Formuły 1. Udało się: na 40. Grand Prix Węgier w sierpniu 2025 roku stanął budynek z 40 boksami (36 dla zespołów i cztery techniczne), strefą gastronomiczną i VIP, biurami i tarasem na dachu, choć centrum prasowe wciąż nie było gotowe, a cała inwestycja miała zakończyć się w kwietniu 2026 roku.

Zakręty z nazwiskami

Odnowiony tor oficjalnie otwarto w niedzielę 26 kwietnia 2026 roku imprezą dla czterech tysięcy osób. Nowa kryta trybuna główna ma 13 000 m² i mieści 10 000 widzów, obok kabin komentatorskich dostała taras VIP, a z nowym budynkiem głównym łączą ją dwa tunele na początku i końcu prostej. W budynku znalazły się 36 boksów wyścigowych i cztery techniczne, restauracja, strefa VIP, centrum prasowe i nowe centrum kierowania wyścigiem. Operator przedstawia obiekt jako centrum wydarzeń działające 365 dni w roku, otwarte dla testujących, kierowców, konferencji i publiczności. Sekretarz stanu ds. sportu Ádám Schmidt mówił w czerwcu 2025 roku o 300 000 widzów w weekend wyścigowy, w 80 proc. z zagranicy.

Piętnastego czerwca 2026 roku operator świętował czterdziestolecie toru wystawą fotograficzną w budapeszteńskim parku Millenáris. Faluvégi opowiadał o półrocznym kursie, na którym lekarz zawodów pokazywał sędziom krwawe nagrania, żeby sprawdzić, kto nie wytrzyma.

Na Grand Prix 2026 tor ogłosił nazwy zakrętów, wybrane w głosowaniu kibiców z 2025 roku i zatwierdzone przez zespół ekspertów. Pierwszy zakręt to Piquet, drugi Hamilton (Brytyjczyk sam wcześniej mówił, że wybrałby dwójkę), trzeci Forrás, czyli Źródło, od Doliny Trzech Źródeł, w której leży tor. Czwarty nosi nazwisko Mansella, piąty nazwę gminy Mogyoród, szósty i siódmy upamiętniają Driving Center, pierwsze na Węgrzech centrum doskonalenia techniki jazdy, otwarte na terenie toru w 1998 roku. Ósmy i dziewiąty to Buda i Pest, dziesiąty Duna, jedenasty Alesi, dwunasty Schumacher, trzynasty Senna, a czternasty Szisz, od Ferenca Szisza, inżyniera węgierskiego pochodzenia, który w 1906 roku wygrał pierwsze Grand Prix w historii i którego pomnik stoi w parku rzeźb przy torze. Mansell, Hamilton i Alesi odcisnęli dłonie; odlewy z betonu mają trafić do stref bezpieczeństwa toru.

Kalendarium

• 1936: Grand Prix Budapesztu na ulicznym torze w parku Népliget, zwycięstwo Tazia Nuvolariego.
• 10 września 1985: podpisanie umowy o budowie toru; 1 października start prac.
• 1986: otwarcie toru wyścigiem pamięci Jánosa Drapála.
• 10 sierpnia 1986: pierwsze Grand Prix Węgier F1, zwycięstwo Nelsona Piqueta.
• 1987: Csaba Kesjár testuje Zakspeeda jako pierwszy Węgier w samochodzie F1 na tym torze.
• 1989: usunięcie esów (trzeciej szykany) po rozwiązaniu problemu podziemnego źródła; zwycięstwo Mansella z 12. pola.
• 1992: Mansell zapewnia sobie tytuł mistrza świata.
• 1995: uregulowanie własności; prawa właścicielskie wykonuje Hungaroring Sport Zrt.
• 1998: otwarcie Driving Center, pierwszego węgierskiego centrum techniki jazdy.
• 2001: Schumacher zdobywa czwarty tytuł.
• 2003: wydłużenie prostej startowej i zmiana zakrętów 1, 12 i 14; okrążenie 4,381 km; debiut Zsolta Baumgartnera.
• 2006: debiut Roberta Kubicy, pierwszego Polaka w Grand Prix F1; siódme miejsce i dyskwalifikacja za zbyt lekki samochód.
• zima 2015/2016: wymiana nawierzchni na całym torze.
• 2020: najszybsze okrążenie wyścigowe Hamiltona, 1:16,627.
• 2023: przedłużenie umowy z F1 do 2032 roku; decyzja rządu o przebudowie; 18 grudnia przekazanie placu budowy.
• 2024: zakończenie pierwszego etapu przebudowy: padok 8000 m², dwa tunele.
• 2025: 40. GP Węgier w nowym budynku boksów.
• 26 kwietnia 2026: oficjalne otwarcie odnowionego obiektu.
• lipiec 2026: nadanie nazw zakrętom.