Silesia Ring: lotnisko, które ścigało się, zanim zostało torem

W ostatni weekend sierpnia 1994 roku Wyścigowe Samochodowe Mistrzostwa Polski przyjechały na wojskowe lotnisko w Kamieniu Śląskim. Z pasa i dróg kołowania wytyczono pętlę długości 5,5 km; wyścig klasy E-1600 wygrał Ryszard Luciński w Estonii 25, pokonując osiem okrążeń ze średnią 129,64 km/h. Lotnisko pod Opolem gościło wyścigi przez dekadę, zanim ktokolwiek pomyślał tu o stałym torze. Dziś na jego wschodniej części leży Silesia Ring: 3636 m asfaltu, drugi w Polsce pełnowymiarowy tor, który dostał licencję Polskiego Związku Motorowego, i miejsce, gdzie pierwszy prawdziwy wyścig samochodowy odbył się dopiero w listopadzie 2023 roku.

Lokalizacja	Kamień Śląski, gmina Gogolin, woj. opolskie; ul. Lotnicza 5-7; ok. 30 km od Opola i 8 km od zjazdu z autostrady A4
Typ	stały tor wyścigowy zbudowany na części dawnego lotniska wojskowego
Pełna pętla	3636 m, 15 zakrętów (9 prawych, 6 lewych), prosta startowa ponad 500 m o szerokości 15 m, najwęższe miejsce 12 m, najdłuższa prosta ponad 700 m
Pętla Wschodnia	skrócony wariant bez najdłuższej prostej, używany w jedenastogodzinnym wyścigu The Race (11 listopada 2024 r.) i w wyścigach pucharu SIM; operator publikuje jej przebieg tylko na mapie, bez długości
Inne konfiguracje	operator podaje siedem konfiguracji; na mapach: pętla wschodnia, wschodnia szybka, wschodnio-zachodnia szybka, zachodnia, zachodnia testowa; „Pętla Wschodnia+” z drugim zjazdem, 3,140 km (wyścig 24h w 2025 r.); pętla kartingowa ok. 1500 m z siedmioma zakrętami
Kierunek jazdy	prawoskrętny, zgodnie z ruchem wskazówek zegara
Rok otwarcia	2016; pierwsza impreza Open Track 16 października 2016 r.
Homologacja	licencja krajowa PZM od 15 lipca 2019 r., ważna do 31 grudnia 2020 r. z możliwością przedłużenia do końca 2022 r.
Rekord okrążenia	1:33,319, Klaus Bachler, prototyp Porsche GT4 e-Performance, Porsche e-Performance Days, 3 października 2024 r.
Operator	Silesia Ring sp. z o.o. sp.k. (zarejestrowana 2 lipca 2018 r.); komandytariuszem jest Fundacja Rodzinna Józefa i Małgorzaty Pilch
Najważniejsze imprezy	Silesia Ring Open Track (od 2016 r.), Porsche Driving Experience (od 2017 r.), The Race (od 2023 r.), 24H Silesia Ring (2025 r.), Toyota GR Cup, VTEC Cup Poland, finały WOŚP
Status	czynny

Pole Strachwitzów i myśliwce z 1939 roku

Lotnisko było w Kamieniu wcześniej niż jakikolwiek pomysł na wyścigi. Powstało w latach trzydziestych. 1 września 1939 roku stacjonowała na nim grupa myśliwska z 45 Messerschmittami Bf 109. Kronika wsi spisana dla gminy Gogolin podaje, że pole wzlotów leżało tuż za murem parku pałacowego Strachwitzów, którzy mieszkali w kamieńskim zamku do końca II wojny światowej. Armia Czerwona weszła do Kamienia 22 stycznia 1945 roku; zamek został częściowo splądrowany, a lotnisko zmieniło gospodarza.

Sowieci zostali na ćwierć wieku. Około 1950 roku wybudowali pierwszą betonową drogę startową, długą na 1500 m i szeroką na 40 m; w latach pięćdziesiątych przedwojenne lotnisko rozbudowano i zmodernizowano na cele wojskowe. W latach siedemdziesiątych zarząd nad lotniskiem i zamkiem sprawowało już Wojsko Polskie. Dla polskiego lotnictwa Kamień Śląski był lotniskiem zapasowym: do 1987 roku dla 39. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego z Mierzęcic, później dla 2. Eskadry Lotnictwa Myśliwskiego. Docelowy pas mierzył 2300 m na 60 m.

Mistrzostwa Polski na pasie startowym

Zanim wojsko oddało obiekt, kierowcy wyścigowi zdążyli go oswoić. Baza wyników AutoSport Retro Grzegorza Fronczyka odnotowuje eliminacje WSMP w Kamieniu Śląskim w każdym sezonie od 1994 do 2000 roku, zwykle po dwie w roku, w sierpniu. Tymczasowa trasa zmieniała się z sezonu na sezon: w 1994 roku okrążenie miało 5,5 km, w 1996 roku 3,6 km, a w 1997 roku 3,8 km.

Na płaskim, szerokim lotnisku rządziły formuły. W sierpniu 1996 roku Ryszard Luciński z Automobilklubu Wielkopolski wygrał w Reynardzie 913-VW ze średnią 134,91 km/h, w klasie samochodów turystycznych triumfował Andrzej Dziurka w Oplu Astrze GSi 16V przed Krzysztofem Federowiczem w Fordzie Escorcie RS Cosworth, a stawkę uzupełniały dwa puchary Fiata Cinquecento z kilkunastoma autami na starcie. Dwa tygodnie później kolejna eliminacja odbyła się w deszczu. 10 sierpnia 1997 roku Rafał Podolski z Automobilklubu Kieleckiego przejechał w Reynardzie 913-Volkswagen najszybsze okrążenie 3,8-kilometrowej pętli w 1:27,677 i wygrał ze średnią 145,0 km/h. W sierpniu 2000 roku wyścig grupy E wygrał Maciej Marcinkiewicz w Dallarze F397-Opel, jadący w barwach Hołowczyc Management-Vox.

Po 2000 roku baza Fronczyka milczy, ale serwis RacingCalendar.net notuje wyścigi Polskiej Formuły 3 na lotnisku jeszcze w 2001, 2002 i 2004 roku, a RacingCircuits.info pisze o tymczasowym torze wytyczonym na pasach startowych i używanym do 2004 roku. Później pas służył jeszcze amatorom prędkości: 18 maja 2008 roku Stowarzyszenie Sprintu Samochodowego zorganizowało tu wyścigi na ćwierć mili, z kategorią Street otwartą dla zarejestrowanych aut drogowych.

Port lotniczy, który nie powstał

W 2003 roku Agencja Mienia Wojskowego sprzedała lotnisko prywatnemu nabywcy. Był nim Józef Pilch, przedsiębiorca z Wrocławia, który 19 sierpnia 2003 roku zarejestrował spółkę Lotnisko Kamień Śląski. Przez następne lata obiekt żył planem, który się nie ziścił: regionalnego portu lotniczego dla Opolszczyzny. 12 maja 2008 roku ogłoszono odkupienie terenu wraz z zabudową i hotelem Aviator za 24 mln zł przez samorząd województwa i Przedsiębiorstwo Państwowe „Porty Lotnicze”; koszt przystosowania lotniska do ruchu pasażerskiego szacowano na 90 do 100 mln zł, a Komisja Europejska obiecywała 7,5 mln euro. Wiosną 2009 roku marszałek Józef Sebesta przyznawał w „Nowej Trybunie Opolskiej”: „Rok 2009 na pewno jest stracony”. Placha Hetman podsumował sprawę krótko: program portu utknął, a spodziewanych funduszy unijnych nie było.

Lotnisko jednak nie zniknęło. Działa dziś jako lądowisko o kodzie ICAO EPKN, z pasem o wymiarach 900 m na 60 m, hangarami i szkoleniem pilotów. Reszta pola wzlotów czekała na inny pomysł.

3636 metrów nowego asfaltu

Wiosną 2016 roku na części lotniska ruszyła przebudowa. Portal MotoRmania pisał w lipcu, że obiekt miał się początkowo nazywać Tor Kamień Śląski, lecz inwestor wybrał nazwę Silesia Ring; zapowiadano ponad 3,7 km długości, szerokość od 12 do 15 m i 15 zakrętów, a otwarcie planowano na wrzesień. Autor przypominał, że Polska miała wtedy tylko jeden pełnowymiarowy tor, w Poznaniu.

16 października 2016 roku odbyła się inauguracyjna edycja cyklu Silesia Ring Open Track. Portal 24opole.pl widział w padoku Porsche, Ferrari i Mustangi, a Bożena Słocińska-Lang z Silesia Ring relacjonowała: „Zawodnicy są zadowoleni. Mówią, że tor jest szybki, zakręty techniczne”. Gotowa nitka okazała się nieco krótsza od zapowiedzi: 3636 m, 15 zakrętów (dziewięć prawych i sześć lewych), prosta startowa ponad 500 m o szerokości 15 m, najwęższe miejsce 12 m i tylna prosta ponad 700 m. Tor dostał bariery energochłonne, pułapki żwirowe, pomiar czasu MyLaps i, co operator podkreśla do dziś, odwodnienie liniowe na całej długości. Jesienią 2016 roku na zaplecze składały się hangar lotniczy, hala namiotowa, dwie sale szkoleniowe i warsztat z kanałem; budynek z tarasem, wieża i boksy były w planach, a „Super Express” zapowiadał ich ukończenie na połowę 2017 roku.

Motocykliści dostali swoje terminy wiosną 2017 roku. MotoRmania organizowała dni torowe w maju i lipcu, uprzedzając, że na najdłuższej prostej motocykle rozpędzą się do 250–270 km/h, po czym trzeba będzie zredukować prędkość o 200 km/h. Po majowej imprezie redakcja pisała, że asfalt jest „wręcz idealny”, choć pełnej infrastruktury jeszcze nie było. Wkrótce zjawiło się Porsche: pierwsze Porsche Driving Experience odbyło się w 2017 roku, tuż po otwarciu zaplecza, a w 2018 roku marka uczyniła Silesia Ring swoim oficjalnym centrum jazdy w Polsce i świętowała tu siedemdziesięciolecie. Na początku 2018 roku przedłużono także aleję serwisową na całą długość prostej startowej, a wjazd na tor przeniesiono do połowy pierwszego zakrętu.

Homologacja bez mistrzostw

15 lipca 2019 roku Polski Związek Motorowy wydał Silesia Ringowi krajową licencję toru, ważną do 31 grudnia 2020 roku z możliwością przedłużenia do końca 2022 roku. Po czterdziestu latach Tor Poznań przestał być jedynym pełnowymiarowym obiektem w kraju, na którym można rozgrywać rundy WSMP. Operator zapowiadał staranie o homologację europejską i motocyklową, ale tłumaczył, że wniosku o licencję FIA nie można złożyć od razu: „PZM jako przedstawiciel FIA odrzucił takie podanie”. Protokół inspekcji wymagał jeszcze barier w dwóch miejscach i tablic odległościowych.

Mistrzostwa Polski jednak nie przyjechały. Jesienią 2020 roku Andrzej Drzymulski pisał w „Świecie Motocykli”, że oficjalnych wyścigów rangi pucharu czy mistrzostw na tym torze rozegrać nie można, choć imprezy amatorskie kwitną. Według serwisu Rally and Race pierwszy wyścig samochodowy w historii obiektu odbył się dopiero w listopadzie 2023 roku: czterogodzinny Prolog prywatnej ligi The Race, wygrany przez zespół AutoDusza Motorsport w Porsche 944. „Pierwszy w historii wyścig samochodowy na torze Silesia Ring stał się faktem”, napisał wtedy Tomasz Kubiak. Rok później, na 11 listopada 2024 roku, liga zaplanowała na Pętli Wschodniej, skróconej i pozbawionej najdłuższej prostej, jedenastogodzinną sztafetę ze startem w stylu Le Mans i wpisowym 3800 zł od zespołu; organizatorzy reklamowali ją jako najdłuższą sztafetę w historii polskiego motorsportu.

Od 10 do 11 listopada 2025 roku tor po raz pierwszy zorganizował wyścig samodzielnie: 24H Silesia Ring, pierwszy dwudziestoczterogodzinny wyścig samochodowy w Polsce. Regulamin dopuszczał każdego pełnoletniego kierowcę z prawem jazdy kategorii B, bez względu na licencję, w kombinezonie, rękawicach i obuwiu z homologacją FIA, a auta musiały mieścić się w limicie 100 dB. Trasą była „Pętla Wschodnia+” z drugim zjazdem, licząca 3,140 km. Wystartowało sześć zespołów; zwyciężył Rennsport w Porsche 911 GT3 RS, z ośmioma kierowcami i 699 okrążeniami, przed 88Racing Team by Auto Dusza w Porsche Caymanie 987 i ekipą Stoketh w Seacie Leónie.

Dwadzieścia minut, dwadzieścia aut

Codziennością Silesia Ringu nie są wyścigi, lecz dni torowe. Cykl Open Track, zainaugurowany w październiku 2016 roku, działa według prostych reguł: sesje po 20 minut, najwyżej 20 samochodów na torze, podział na grupę zaawansowaną i początkującą, odprawa obowiązkowa także dla pasażerów. Wpuszczane są auta drogowe z ważnym przeglądem i ubezpieczeniem OC oraz samochody wyścigowe; regulamin wyklucza za to prototypy i otwarte konstrukcje typu Radical, KTM czy Ariel Atom. Kask musi spełniać normy FIA, ECE, DOT lub Snell, w aucie otwartym obowiązkowo zamknięty; potrzebny jest hak lub ucho holownicze, a hałas nie może przekroczyć 100 dB. W 2022 roku sesja kosztowała 200 zł przy wcześniejszej rejestracji i 250 zł na miejscu, a wynajem kasku 50 zł za dzień. Od sezonu 2026 zapisy działają w nowym systemie z kodami QR na każdą sesję i możliwością dopisania drugiego kierowcy do rezerwacji.

Motocykliści mają własne terminy. Litewski klub CR Moto prowadzi tu dni torowe z obowiązkowym pomiarem czasu i limitem 100 dB mierzonym przy połowie maksymalnych obrotów, a na zakończenie każdej imprezy rozgrywa trzy wyścigi Pucharu Silesia Ring dla amatorów bez licencji, w klasach SSP300, SSP600 i SBK1000. Drzymulski oceniał w 2020 roku, że dzień torowy kosztuje od 500 do 2000 zł, że w sezonie trudno o miejsce i że co najmniej raz w roku zjeżdża tu California Superbike School; przestrzegał zarazem przed śliskimi kratkami odwodnienia między asfaltem a płytami. W lipcu 2018 roku osiemnastoletni Kamil Krzemień z Wójcik Racing Team przejechał na seryjnej Yamasze R1 okrążenie w 1:41,1 podczas nieoficjalnego dnia torowego; „łatwo go nie oddam teraz”, mówił o swoim czasie.

Między wyścigiem a dniem torowym mieści się czasówka. Rundy rozgrywają tu VTEC Cup Poland (w marcu 2022 roku ponad 80 aut, a w klasie Open Sławomir Miąsko w Porsche 911 GT3 RS pojechał 1:45,213), Miata Challenge z sześcioma sesjami po 15 minut i Toyota GR Cup, seria dni torowych dla kierowców sportowych Toyot, która w listopadzie 2022 roku zakończyła w Kamieniu swój pierwszy sezon. W 2025 roku sezon otworzyła tu też GT Series Polska. Kto woli zacząć w domu, ma zeskanowaną laserowo wersję toru dla Assetto Corsa, stworzoną z Ragnar Simulator; od 2020 roku operator prowadzi na niej własny puchar SIM, w którym wyścigi odbywają się na pełnej nitce i Pętli Wschodniej.

Rekord bez spalin i hotel na 2028 rok

Rekord toru należy do prototypu bez silnika spalinowego. 3 października 2024 roku, podczas Porsche e-Performance Days dla 28 dziennikarzy, fabryczny kierowca Porsche Klaus Bachler przejechał okrążenie elektrycznym Porsche GT4 e-Performance w 1:33,319. „Z powodu nocnego deszczu poziom przyczepności nie był idealny, ale udało nam się znaleźć dobrą równowagę”, mówił kierowca.

Obiekt pozostaje w rękach rodziny założyciela: tor prowadzi spółka Silesia Ring sp. z o.o. sp.k., zarejestrowana 2 lipca 2018 roku, w której komandytariuszem jest Fundacja Rodzinna Józefa i Małgorzaty Pilch. Kompleks obejmuje budynek konferencyjny o powierzchni 1200 m², strzelnicę, pole golfowe i hotel Aviator z 43 miejscami; w 2019 roku obiekt zdobył główną nagrodę w konkursie na najlepszy produkt turystyczny Opolszczyzny (certyfikat OROT). W lipcu 2026 roku ogłoszono budowę czterogwiazdkowego hotelu na 107 pokoi, o powierzchni około 7952 m², ze strefą SPA i parkingiem podziemnym; generalnym wykonawcą jest firma Adamietz, a otwarcie zaplanowano na lato 2028 roku. „Hotel pozwoli nam zaoferować naszym gościom zupełnie nowy poziom komfortu i organizacji”, cytowała Interia przedstawiciela toru.

Raz w roku tor zwalnia. 25 stycznia 2026 roku Silesia Ring po raz ósmy gościł finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, z jazdami Open Track od ósmej rano i driftem w parach dla pasażerów. A obok, za drogą kołowania zaznaczoną na mapie toru, wciąż działa lądowisko EPKN: 900 m asfaltobetonu, resztka pasa, po którym trzydzieści lat temu Estonie i Reynardy ścigały się o mistrzostwo Polski.

Kalendarium

• lata 30.: powstaje lotnisko w Kamieniu Śląskim (Groß Stein).
• 1 września 1939: na lotnisku stacjonuje grupa myśliwska Luftwaffe z 45 Messerschmittami Bf 109.
• 22 stycznia 1945: Armia Czerwona zajmuje Kamień Śląski i lotnisko.
• ok. 1950: pierwsza betonowa droga startowa, 1500 m na 40 m.
• lata 70.: lotnisko przejmuje Wojsko Polskie; służy jako zapasowe dla 39. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego.
• 27–28 sierpnia 1994: pierwsza eliminacja WSMP na lotnisku, okrążenie 5,5 km.
• 1995–2000: co roku po dwie lub trzy eliminacje WSMP w Kamieniu Śląskim.
• 2001–2004: wyścigi Polskiej Formuły 3 na tymczasowym torze.
• sierpień 2003: Agencja Mienia Wojskowego sprzedaje lotnisko Józefowi Pilchowi.
• 12 maja 2008: ogłoszenie planu odkupienia lotniska przez samorząd i PPL za 24 mln zł pod port regionalny.
• 18 maja 2008: wyścigi na ćwierć mili na pasie startowym.
• lipiec 2016: budowany tor otrzymuje nazwę Silesia Ring.
• 16 października 2016: inauguracja cyklu Silesia Ring Open Track.
• 2017: pierwsze Porsche Driving Experience po otwarciu pełnej infrastruktury.
• 2018: przedłużenie alei serwisowej; Silesia Ring oficjalnym centrum jazdy Porsche w Polsce.
• 15 lipca 2019: krajowa licencja toru PZM.
• 18 marca 2020: premiera wirtualnej wersji toru w Assetto Corsa.
• listopad 2023: Prolog The Race, pierwszy wyścig samochodowy na torze.
• 3 października 2024: Klaus Bachler ustanawia rekord toru 1:33,319.
• 11 listopada 2024: jedenastogodzinny Wyścig Niepodległości The Race na Pętli Wschodniej.
• 10–11 listopada 2025: 24H Silesia Ring, pierwszy wyścig dwudziestoczterogodzinny w Polsce.
• 25 stycznia 2026: ósmy finał WOŚP na torze.
• lipiec 2026: początek budowy hotelu na 107 pokoi, otwarcie planowane na lato 2028 r.